تئاتر اینترنشنال
به گزارش پی اچ پی و جی کوئری، وقتی یک ستاره سینما و تئاتر بمحض انتشار پستی در دفاع از مردم فلسطین، با ادبیاتی تهاجمی از یک پروژه اخراج می شود، یعنی با یک نسخه داخلی از همان بایکوت های خارج نشینان رو به رو هستیم.
«بارهاوبارها از هنرمندان شنیدیم که وقتی از آنها خواسته شد این نامه (نامه ای برای پشتیبانی از فلسطین) را امضا کنند، گفتند با آن موافقند؛ اما از مجازاتش می ترسند.» این جمله را مارک رافالو پس از قرارگیری اسم او و چند هنرمند دیگر در فهرست سیاه هالیوود، بیان کرد؛ لیستی که آدم ها را به خاطر موضع گیری هایشان در طرف داری از ایران و فلسطین تحت بایکوت قرار می داد؛ اما رافالو نمی دانست که مقرر است چند هزار کیلومتر آن طرف تر از استودیوهای آمریکایی و چهار ماه بعد یک بازیگر ایرانی در خاک خودش، به خاطر پشتیبانی از مظلوم تحت بایکوتی مشابه قرار بگیرد.
فرار پشت افکار عمومی ساختگی
بیانیه روابط عمومی نمایش «آرش»، وقتی به دلایل کنار گذاشته شدن نوید محمدزاده می پردازد، روی عبارتی عجیب و درعین حال آشنا دست می گذارد؛ «مطالبه برخی مخاطبان برای عدم حضور او به سبب حواشی پیش آمده». اما دقیقا منظور از این «مخاطبان» چیست و سازندگان اثر، کدامین جامعه را ملاک تصمیم گیری چکشی خود قرار داده اند؟ اگر منظور از جامعه، همان بدنه اصلی مردم، اهالی حقیقی تئاتر و مخاطبان شناسنامه دار فرهنگ است که چنین مطالبه شتاب زده ای هیچگاه در بین آنها دیده نشد؛ اما اگر متر و معیار سازندگان، «جامعه سایبری در اینستاگرام و شبکه های اجتماعی» است، ماجرا وارد فاز جدیدی از تناقض و ساده انگاری می شود.
تسلیم شدن در مقابل فشار، کامنت های سازمان یافته و هجمه های اکانت های مستعار در فضای مجازی، به معنای واگذاری صندلی تصمیم گیری به الگوریتم ها و سایبری هاست. اتکا به جوسازی های مجازی برای حذف یک نفر، نه فقط نشان دهنده نبود استقلال حرفه ای در مدیریت یک پروژه فرهنگی است؛ بلکه سردرگمی شدید بانیان اثر در تشخیص «مخاطب واقعی» از «موج های هدایت شده» را برملا می کند. اگر قرار باشد هر اظهارنظر انسانی یا سیاسی یک بازیگر، با خط دهی اکانت های سایبری به حذف او بینجامد، دیگر سنگ روی سنگ امنیت شغلی در حوزه هنر باقی نخواهد ماند.
سناریوسازی
یکی دیگر از گزاره های بشدت سنجش ناپذیر و ناموزونی که در حواشی این برکناری عنوان شده، ادعای ناگهانی «مشکلات شخصی بازیگر» است. مطرح کردن چنین بهانه ای، آن هم در شرایطی که گروههای تئاتری به خوبی از پیچیدگی ها و تمرین های نفس گیر قبل از اجرا آگاهند، ابهامات این ماجرا را دوچندان می کند. چه طور امکان دارد سریالی از تمرین های فشرده، هماهنگی های فنی، تحلیل متن و بازسازی صحنه ها ماه ها بدون کوچک ترین مشکلی پیش برود؛ اما درست در چندقدمی آغاز و رونمایی از اثر، ناگهان پرده از «مشکلات شخصی» بازیگر برداشته شود؟
این زمان بندی دقیقا همان حلقه مفقوده ای است که تناقض های این روایت را عیان می سازد. در مناسبات حرفه ای تئاتر، اگر بازیگری با مشکلات روحی، جسمی یا شخصی دست وپنجه نرم کند، اثرات آن در همان هفته های نخست تمرین خویش را نشان میدهد و تیم تولید برای پیشگیری از ضرر و زیان، خیلی زودتر دست به جایگزینی می زند؛ اما خروج ناگهانی بازیگر اصلی در زمان کمتر از چند روز به شروع اجرا - آن هم درست دو هفته بعد از یک موضع گیری سیاسی شفاف - با هیچ منطق حرفه ای و آموزش دیده ای در دنیای نمایش هم خوانی ندارد.
طرح «مشکلات شخصی» در کنار عبارات تندی مانند «اخراج» و «مطالبه مخاطبان»، بیشتر از آن که یک حقیقت دراماتیک یا انسانی باشد، شبیه به یک سناریوسازی شتاب زده برای پوشاندن علت اصلی حذف است. سازندگان پروژه از یک سو تلاش می کنند با پیش کشیدن «مشکلات شخصی» مسئولیت حقوقی و اخلاقی این تصمیم را از دوش خود بردارند و ازسوی دیگر با گره زدن آن به «حواشی»، صورت مساله را مبهم نگه دارند تا مبادا وادار به پاسخگویی شفاف در رابطه با ارتباط این حذف با پست اینستاگرامی بازیگر شوند.
این نوع بهانه جویی های لحظه آخری، توهین به شعور مخاطبی است که به خوبی پازل زمان بندی اتفاقات را کنار هم می چیند. وقتی تمرین های چندماهه در عرض چند روز و به بهانه هایی چنین سست از فروپاشی یک همکاری خبر می دهند، نشان میدهد که فشارها و تصمیم گیری ها نه از درون پلاتوی تمرین؛ بلکه از اتاق های فکری بیرونی دیکته شده اند؛ تصمیماتی که در آنها نه هنر حرمت دارد، نه تمرین های چندهفته ای بازیگر، و نه صداقت با مخاطبی که مقرر است بلیت این نمایش را خریداری کند.
وزارت فرهنگ سکوت نکند
نگاهی عمیق تر به ماجرای کنار گذاشته شدن چکشی نوید محمدزاده از نمایش «آرش»، پرده از یک حقیقت تلخ و نگران کننده برمی دارد؛ شباهت تعجب آور رفتار تعدادی از جریان های خاص و محافل هنری داخل کشور با نگاه دیکتاتوری رسانه های اپوزیسیون در خارج از مرزها. همانطور که ماشین تخریب شبکه های معاند، هنرمندی چون محسن نامجو را به جرم عبور از خطوط قرمز نانوشته شان ترور شخصیت و بایکوت می کند، در داخل هم شاهد بازتولید دقیقا همین مکانیسم حذفی هستیم. وقتی یک ستاره سینما و تئاتر بمحض انتشار پستی در دفاع از مردم فلسطین، با برچسب های مبهمی چون «حواشی» روبه رو شده و با ادبیاتی تهاجمی از یک پروژه اخراج می شود، یعنی با یک نسخه داخلی از همان بایکوت های خارج نشینان مواجه هستیم.
این رفتار نشان میدهد که ادعای آزادی بیان در بین برخی بانیان پروژه های هنری، تنها تا زمانی اعتبار دارد که هنرمند در پازل فکری آنها بازی کند. بمحض این که فردی بخواهد صدای مستقلی داشته باشد و روی آرمان های انسانی دست بگذارد، تیغ سانسور و حذف بی رحمانه بر گردن موقعیت شغلی او فرود می آید. کار این محافل حذفی در داخل، هیچ دست کمی از کار رسانه های آن طرفی ندارد؛ هر دو با ابزار تهدید معیشت و جایگاه هنری، به دنبال ساکت کردن صداهای ناهمسو و ایجاد رعب در جامعه هنری هستند.
اما در این معادله نابرابر، نقطه تاریک تر ماجرا، جای خالی و سکوت نهادهای متولی، بخصوص وزارت فرهنگ است. وظیفه ذاتی وزارت فرهنگ، صرفا ممیزی، اعطای مجوز یا نظارت بر محتوا نیست؛ بلکه حمایت قاطع و عملی از هنرمندان در مقابل چنین باج گیری ها و بایکوت های شبکه ای، از مهم ترین رسالت های این نهاد بحساب می آید. وقتی بازیگری به سبب یک اظهارنظر انسانی و هماهنگ با آرمان های شرافتمندانه (دفاع از فلسطین) این گونه تاوان می دهد و امنیت شغلی و اعتبارش به بازی گرفته می شود، وزارت فرهنگ باید بعنوان سپر دفاعی هنرمند به سرعت وارد میدان شود. چرا باید شرایط بگونه ای رقم بخورد که یک هنرمند بعد از چنین اظهارنظری، خویش را در مقابل محافل فشار بی دفاع ببیند؟
سکوت و انفعال دستگاه های فرهنگی در چنین بزنگاه هایی، به معنای تنها گذاشتن هنرمند در وسط میدان مین است. اگر وزارت فرهنگ امروز بااقتدار پشت نوید محمدزاده و هنرمندانی نظیر او نایستد و از بانیان این اخراج های شبهه دار توضیح و شفافیت نخواهد، عملا به این محافل ایزوله چراغ سبز نشان داده تا قوانین نانوشته و تنبیهی خویش را بر فضای هنر دیکته کنند. دفاع از حقوق این بازیگر در ماجرای اخیر، صرفا دفاع از یک شخص نیست، بلکه صیانت از استقلال فکری جامعه هنری و تضمین این مساله است که دفاع از مظلوم، در داخل مرزهای کشور، تاوان و هزینه شغلی بهمراه نخواهد داشت.
محاسبه اشتباه
هنگامی که نوید محمدزاده آن موضع گیری صریح را در پشتیبانی از مردم فلسطین منتشر کرد، فورا موجی از قضاوت های بدبینانه و تحلیل های تقلیل گرایانه در تعدادی محافل و فضای مجازی شکل گرفت. عده ای با نگاهی کاملا منفعت طلبانه مدعی شدند این اقدام، نه یک کنش انسانی و دغدغه مندانه، بلکه تاکتیکی محاسبه شده برای «خریدن اعتبار»، «گرفتن مجوز» و «تضمین بقا در مارکت بازیگری» بوده است. آنها با پمپاژ این تحلیل بدبینانه، تلاش کردند تا این گونه القا کنند که بازیگران تنها زمانی روی موضوعات این چنینی دست می گذارند که پای یک معامله پنهان برای گرفتن نقش ها و تضمین درآمد در بین باشد. اما گذشت زمان - آن هم تنها به فاصله دو هفته - خط بطلانی بر تمام این گمانه زنی های سطحی کشید. حالا با کنارگذاشتن او از نمایش «آرش»، ورق حقیقت کاملا برگشته است. اتفاقات اخیر به وضوح نشان داد نه فقط هیچ فرش قرمزی برای این اظهارنظر پهن نشده؛ بلکه این موضع گیری انسانی دقیقا به قیمت ازدست رفتن موقعیت شغلی و حذف او از صحنه ای تمام شده که ماه ها برای آن زمان و انرژی صرف کرده بود.
ماجرای محمدزاده ثابت کرد دفاع از فلسطین در فضای بشدت قطبی شده و تحت نفوذ برخی محافل خاص هنری، نه فقط رانتی برای بازی کردن و دیده شدن بهمراه نمی آورد، بلکه می تواند چنان هزینه زیادی بتراشد که بازیگر در کسری از ثانیه و با بهانه های نخ نمایی چون «حواشی» و «مشکلات شخصی»، از صحنه طرد شود. براستی، او نه برای «بازی کردن»، بلکه با علم به «هزینه دادن» دست به این موضع گیری زد.
منبع: روزنامه فرهیختگان خلاصه اینکه در مناسبات حرفه ای تئاتر، اگر بازیگری با مشکلات روحی، جسمی یا شخصی دست وپنجه نرم کند، اثرات آن در همان هفته های نخست تمرین خویش را نشان میدهد و تیم تولید برای جلوگیری از ضرر و زیان، خیلی زودتر دست به جایگزینی می زند؛ اما خروج ناگهانی بازیگر اصلی در زمان کمتر از چند روز به آغاز اجرا - آن هم درست دو هفته پس از یک موضع گیری سیاسی شفاف - با هیچ منطق حرفه ای و آموزش دیده ای در دنیای نمایش همخوانی ندارد. کار این محافل حذفی در داخل، هیچ دست کمی از کار رسانه های آن طرفی ندارد؛ هر دو با ابزار تهدید معیشت و جایگاه هنری، به دنبال ساکت کردن صداهای ناهمسو و ایجاد رعب در جامعه هنری هستند. حالا با کنارگذاشتن او از نمایش آرش، ورق حقیقت کاملا برگشته است.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب