بازار فیلترشکن ها زیر ذره بین
به گزارش پی اچ پی و جی کوئری، هر بار که یک سرویس اینترنتی در ایران فیلتر می شود، تنها دسترسی کاربران محدود نمی شود؛ همزمان یک زنجیره اقتصادی جدید شکل می گیرد. از فروش VPN و سرورهای واسط گرفته تا رشد هزینه شرکت ها، مهاجرت نیروی متخصص و رونق برخی پلت فرم های داخلی، فیلترینگ طی سالهای اخیر به بازاری چندوجهی تبدیل گشته است؛ بازاری که در آن برخی بازیگران سود می برند و بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال هزینه آنرا پرداخت می کند.
به گزارش پی اچ پی و جی کوئری به نقل از خبر آنلاین، بر مبنای اظهارات رسمی سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، نرخ استفاده از ابزارهای عبور از فیلترینگ در بین کاربران اینترنت ایران به ۸۳ درصد رسیده است. با توجه به این که جمعیت کاربران اینترنت کشور بین ۷۳ تا ۷۵ میلیون نفر برآورد می شود، این آمار نشان داده است که حدود ۶۰ تا ۶۲ میلیون ایرانی برای دسترسی به قسمتی از خدمات اینترنتی از VPN یا سایر ابزارهای مشابه استفاده می نمایند.
این یعنی تعداد کاربران فیلترشکن در ایران از جمعیت خیلی از کشورهای توسعه یافته مانند کره جنوبی، اسپانیا یا ایتالیا نیز بیشتر است.
بازاری که ماهانه نزدیک به ۳.۸ همت گردش مالی دارد مهم ترین اثر اقتصادی فیلترینگ، ایجاد بازار فروش VPN است. بااینکه این بازار به علت ماهیت غیررسمی خود آمار شفافی ندارد، اما بر مبنای برآوردهای پخش شده، در وضعیت فعلی حدود ۳۰ درصد کاربران اینترنت از نسخه های پولی ابزارهای عبور از فیلترینگ استفاده می کنند؛ یعنی نزدیک به ۲۲ میلیون نفر. با درنظر گرفتن میانگین ۱۷۰ هزار تومان برای هر اشتراک ماهانه، گردش مالی این بازار به حدود ۱۲۵ میلیارد تومان در روز و نزدیک به سه هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان در ماه (حدود ۳.۷ همت) می رسد.
به بیان دیگر، کاربران ایرانی سالانه ده ها هزار میلیارد تومان برای دسترسی به اینترنت بدون محدودیت هزینه می کنند؛ بازاری که بخش زیادی از آن خارج از هرگونه نظارت مالیاتی یا آماری فعالیت می کند.
فیلترینگ فقط VPN نمی فروشد؛ مصرف اینترنت را هم افزایش می دهد هزینه اقتصادی فیلترینگ تنها به خرید اشتراک VPN محدود نمی شود.
کارشناسان فناوری اطلاعات اعتقاد دارند استفاده مداوم از VPN موجب می شود بین ۳۰ تا ۴۰ درصد از ترافیک اینترنت کاربران صرف پروسه رمزنگاری و انتقال داده شود؛ مصرفی که در حالت عادی وجود نداشت. در عمل، روشن بودن دائمی VPN موجب می شود کاربران برای انجام همان کارهای روزمره، حجم اینترنت بیشتری مصرف کنند و هزینه بالاتری بپردازند.
همین مساله یکی از علل بالاتر بودن مصرف اینترنت همراه در ایران نسبت به میانگین جهانی عنوان می شود. طبق آمار اپراتورها، متوسط مصرف ماهانه اینترنت همراه در ایران به ۱۶ تا ۱۸ گیگابایت رسیده؛ در صورتیکه میانگین جهانی حدود ۱۵ گیگابایت است.
آیا پلت فرم های داخلی برنده شدند؟ یکی از اهداف اعلام شده فیلترینگ، افزایش سهم پیامرسان ها و شبکه های اجتماعی داخلی بود. هرچند برخی پلت فرم های بومی در مقاطع مختلف رشد نصب و افزایش کاربران را تجربه کردند، اما آمارهای رسمی و نظرسنجی ها نشان داده است بخش بزرگی از کاربران بازهم از پلت فرم های خارجی استفاده می نمایند و تنها مسیر دسترسی آنها تغییر یافته است.
درنتیجه، خیلی از کارشناسان اعتقاد دارند افزایش تعداد نصب، الزاماً به مفهوم موفقیت اقتصادی پایدار یا مهاجرت حقیقی کاربران به خدمات داخلی نیست.
در مقابل، اقتصاد دیجیتال بیشترین هزینه را پرداخت کرده است. فروشگاه های اینترنتی با کاهش فروش مواجه شده اند، تولیدکنندگان محتوا قسمتی از درآمد خویش را از دست داده اند، هزینه تبلیغات افزایش پیدا کرده و خیلی از شرکت ها برای حفظ ارتباط با مشتریان خارجی وادار به پرداخت هزینه های اضافی شده اند.
از طرف دیگر، توسعه دهندگان نرم افزار و شرکت های فناوری نیز برای دسترسی به ابزارهای بین المللی، مخازن کد، خدمات ابری و پلت فرم های توسعه نرم افزار ناچار به استفاده از VPN و ابزارهای جایگزین هستند؛ موضوعی که هزینه تولید را افزایش داده و بهره وری را می کاهد.
هزینه ای که در هیچ آماری دیده نمی شود بخش مهمی از هزینه فیلترینگ اصلاً در گزارشات اقتصادی ثبت نمی گردد. خیلی از شرکت ها مجبور شده اند VPN سازمانی تهیه کنند، چند مسیر اینترنتی مختلف در اختیار داشته باشند، ابزارهای جایگزین خریداری کنند و زمان بیشتری برای انجام ساده ترین کارهای روزمره صرف کنند.
این هزینه های پنهان بااینکه در آمارهای رسمی دیده نمی شوند، اما در نهایت بهره وری نیروی کار و سرعت فعالیت اقتصاد دیجیتال را کم می کنند.
کنشگران حوزه فناوری می گویند محدودیت دسترسی به سرویس ها و ابزارهای بین المللی، همکاری با شرکتهای خارجی را دشوارتر کرده و انگیزه قسمتی از متخصصان برای مهاجرت را افزایش داده است. البته کارشناسان تاکید می کنند مهاجرت نیروی انسانی پدیده ای چندعاملی است و نمی توان آنرا تنها به فیلترینگ نسبت داد، اما محدودیت های اینترنتی یکی از عوامل اثرگذار در این روند به حساب می آید.
شاید مهم ترین خصوصیت اقتصاد فیلترینگ، نبود شفافیت باشد. معلوم نیست چه کسانی بازیگران اصلی بازار فروش VPN هستند، سهم فروشندگان داخلی، واسطه ها و شرکتهای خارجی از این گردش مالی چند هزار میلیارد تومانی چقدر است. در چنین شرایطی، حتی برآورد ارزش این بازار نیز در گزارشات مختلف با اختلاف قابل توجهی هم راه است.
داده های موجود نشان داده است فیلترینگ تنها به محدودسازی دسترسی کاربران ختم نشده، بلکه زنجیره ای از هزینه ها و منافع اقتصادی به وجود آورده است. از یک سو، بازاری چند هزار میلیارد تومانی برای فروش ابزارهای عبور از محدودیت و خدمات زیرساختی شکل گرفته و از طرف دیگر، کاربران، کسب و کارها و اقتصاد دیجیتال با افزایش هزینه، افت بهره وری و از دست رفتن قسمتی از فرصتهای اقتصادی مواجه شده اند. با این وجود، به علت نبود آمار رسمی و شفاف، هنوز پاسخ روشنی برای این پرسش وجود ندارد که چه کسانی بیشترین سهم را از «اقتصاد پنهان فیلترینگ» می برند و این چرخه مالی دقیقاً چطور توزیع می شود.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب